Chính vì vậy, đòi hỏi mới của xã hội hiện đại chính là yêu cầu về đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao (NLCLC) phù hợp với bước quá độ sang nền kinh tế tri thức. Nhân lực chất lượng cao trước hết phải được thừa nhận trên thực tế, không phải ở dạng tiềm năng. Điều đó có nghĩa là nó không đồng nghĩa với học vị cao. NLCLC là những người có năng lực thực tế hoàn thành nhiệm vụ được giao một cách xuất sắc nhất, sáng tạo và có đóng góp thực sự hữu ích cho công việc của xã hội.

Đối mặt với cạnh tranh

Thực tế, trong những năm gần đây, các DN 100% vốn nước ngoài hoặc DN liên doanh thường ưu tiên tuyển dụng lao động có chất lượng cao ngay tại VN vì họ là người am hiểu khá nhiều lĩnh vực, tập quán, nhiều mối quan hệ mà mức lương lại thường thấp hơn so với lao động từ nước ngoài tới. Vì thế, sự cạnh tranh về nguồn nhân lực chất lượng cao tại VN ngày càng gay gắt.

Tại một Nhà máy xi măng, 20 vị trí lao động chủ chốt, người VN lại giao cho người nước ngoài là người Nhật Bản đảm nhận và họ đã được trả tiền lương ở mức tương đương với tổng số lương của 2.000 công nhân người VN (đây quả thực là điều quá thiệt thòi cho người dân VN). Mà cái gốc của sự trì trệ trong vấn đề phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đó chính là mô hình tăng trưởng của chúng ta lâu nay không dựa vào việc phát triển nguồn nhân lực, mà chủ yếu khai thác tài nguyên, tận dụng nhân công giá rẻ. Chính vì vậy, cần nhìn thẳng vào điều sâu xa này, nhìn xem chúng ta so với các nước như thế nào để có chiến lược phát triển kịp thời…

Tổng giám đốc Navigos Group, ông Jonah Levey đã từng có những lời nhận xét: “Nguồn nhân lực cao cấp ở  VN tuy có chất  lượng tốt nhưng số lượng thì không đủ. VN ngày càng nhận rõ hơn bao giờ hết thiếu hụt này khi các DN đua nhau “săn” nhân lực cấp cao.Việc đào tạo một đội ngũ nhân sự tài năng tại VN cho đến khi có đáp số sẽ tiếp tục là một bài toán cho những người quan tâm”.

Về vấn đề này, nhà toán học – triết gia Alfred North Whitehead đã có lời chỉ dẫn sáng suốt: “Bi kịch của thế giới là ở chỗ những người giàu tưởng tượng lại chỉ có kinh nghiệm sơ sài và những người giàu kinh nghiệm lại có trí tưởng tượng kém cỏi. Kẻ ngốc thì hành động dựa trên trí tưởng tượng còn người khôn lại hành động dựa trên kiến thức mà không có trí tưởng tượng. Nhiệm vụ của trường học là phải kết nối trí tưởng tượng và kinh nghiệm lại với nhau.

Như vậy, để “hạn chế” bi kịch này, việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trước hết là nhiệm vụ của quốc gia và phải được đặt lên vai các trường đại học, nhất là những đại học lớn.

Căn cước mới

Đã hàng chục năm nay nền giáo dục của chúng ta  rơi vào khủng hoảng, trở thành nỗi bức xúc của toàn xã hội, chính vì vậy cũng đã có rất nhiều kiến nghị của cá nhân và tập thể về cái cách Giáo dục.

Từ năm 1996, Đảng và Nhà nước đã chủ trương GD-ĐT và KH-CN là quốc sách hàng đầu; Năm 1997, ông Lý Quang Diệu – Cựu Thủ tướng Singapo  cũng đã chân thành tư vấn cho lãnh đạo nước ta tiếp tục đổi mới lần thứ hai với điểm nhấn là cải cách Giáo dục. Nhưng rồi… vẫn đâu hoàn đó! Mặc cho mọi cố gắng của ngành giáo dục phát động hết phong trào này đến phong trào kia. Thực hiện hết “Đề án đổi mới” này đến “Đề án đổi mới khác... nền học vấn của nước ta cứ tiếp tục đi xuống. Đến nỗi gần đây, nguyên Phó chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình đã kêu gọi: "phải xây dựng một nền Giáo dục trung thực"; còn  giáo sư Hoàng Tuỵ  thì cho rằng: "Giáo dục của nước ta không phải chỉ là lạc hậu nữa, mà là đang lạc lối rồi! "

Và bây giờ, cơ hội cải cách Giáo dục lại hé mở: Nghị quyết của Đại hội XI của Đảng khẳng định rằng phải tiến hành đổi mới căn bản và toàn diện nền Giáo dục nước nhà, và theo kế hoạch thì tháng 10/2012 sẽ có Hội nghi Trung ương về công tác Giáo dục để thực hiện Nghị quyết này.

Tuy nhiên, để giáo dục thực sự đổi mới, có lẽ chúng ta cần phải nhấn mạnh hơn sự cần thiết cũng như nguy cơ của nó đối với “sức khỏe” của chúng ta hiện nay. Như Ở Mỹ, khi xây dựng chiến lược giáo dục năm 2000, họ đã có những nghiên cứu để đánh giá toàn diện thực trạng nền giáo dục. Tháng 4.1983, Ủy ban giáo dục chất lượng cao của Mỹ đã đưa ra báo cáo “Đất nước đang ở vào thế lâm nguy: thực hiện cải cách giáo dục là tất yếu”.Trong báo cáo này, ủy ban nói trên đã đưa ra hàng loạt các chỉ số nguy cơ... Báo cáo của ủy ban này đã chỉ ra rằng, nước Mỹ muốn tránh được các nguy cơ ấy thì phải tiến hành cải cách giáo dục. Từ kinh nghiệm của nước Mỹ, để có thể tiến hành đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục nước nhà chúng ta cần phải có những nghiên cứu, đánh giá về giáo dục nói chung.

Có thể nói, trước mắt, nền kinh tế của chúng ta đang gặp nhiều khó khăn, được khẩn trương khắc phục từng bước. Nhưng trong dài hạn, chúng ta cần có một tầng lớp doanh nhân tài ba, thao lược với ý chí độc lập, tự cường đủ sức vươn lên trong nền kinh tế thị trường toàn cầu hóa cạnh tranh khốc liệt và đầy bất trắc này. Tầng lớp doanh nhân sáng giá như thế chỉ có thể được hình thành và phát triển trên cơ sở  một nguồn nhân lực chất lượng cao mà chúng ta đang mơ ước.

Lại nhớ lời phát biểu tại buổi lễ vinh danh được đưa công khai trên các kênh truyền hình của VN vào tháng 8 và 9 năm 2010, GS. Lê Bảo Châu đã khẳng định, muốn có khoa học phát triển  thì phải có tự do tuyệt đối cho sáng tạo khoa học. Những xã hội sở dĩ trở nên văn minh vì họ đã xây dựng được những cơ chế đảm bảo cho tự do sáng tạo và khuyến khích người tài sáng tạo. Các xã hội văn minh làm thế, chúng ta muốn tiến lên văn minh, hiện đại không thể không làm thế.