Những yếu kém, sai lầm này đã được các ĐH IX, X và XI ghi nhận. Phải chăng những yếu kém sai làm đã mắc phải mang dấu vết của quá trình CNH TBCN? Tuy đã được phát hiện từ lâu nhưng qua 11 năm tổ chức thực hiện các Nghị quyết ĐH, chúng ta vẫn không khắc phục được những yếu kém, sai lầm đó.

Trong chừng mực nhất định, bài bế mạc HN TƯ 3 đã xác định nguyên nhân chủ yếu dẫn đến những yếu kém, sai lầm trong quá trình hoạch định và tổ chức thực hiện các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và chính sách là vì đã bị chi phối bởi “tư duy nhiệm kỳ”, tư tưởng cục bộ, bệnh thành tích, chủ quan duy ý chí hay “lợi ích nhóm”.

Đồng thời cũng có nguyên nhân bắt nguồn từ cách lập và tổ chức thực hiện các quy hoạch nên phải có sự điều chỉnh, thay đổi làm cho “quy trình và phương pháp tổ chức điều hành thực hiện quy hoạch, kế hoạch phải thực sự khoa học, đi từ tổng thể chung của cả nước, đến các vùng lãnh thổ, rồi mới đến từng địa phương, cơ sở”.

 Điều cần lưu ý là quá trình rà soát lại các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và chính sách đã được phê duyệt để có sự điều chỉnh nhằm khắc phục những yếu kém, sai lầm đã mắc phải trong quá trình tổ chức thực hiên cũng là quá trình triển khai một cuộc đấu tranh với tinh thần “quyết chiến, quyết thắng” trước hết là đấu tranh chống các nhóm lợi ích,

Xuất phát từ đó, để nâng cao hiệu quả và hiệu lực của Đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế, đề nghị tập trung bổ xung để hoàn chỉnh Đề án:

- Đề án cần làm rõ nội dung mô hình tăng trưởng CNH, HĐH XHCN, những yếu kém, sai lầm đã mắc phải trong quá trình thực hiện mô hình tăng trưởng, đã được các ĐH IX, X, XI chính thức xác định, để có giải pháp khắc phục một cách có hiệu lực và hiệu quả cao.

- Đề án cần phải được xây dựng trên cơ sở tiến hành rà soát để điều chỉnh các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và chính sách đã được phê duyệt nhằm bảo đảm triệt tiêu những yếu kém, sai sót đã mắc phải trong quá trình CNH, HĐH vừa qua để đảm bảo xây dựng được một cách đúng mức mô hình CNH, HĐH XHCN.

Trong chứng mực nhất định, có thể khẳng định là để xây dựng Đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế, phải trải qua một cuộc đấu tranh nội bộ gay go và quyết liệt.

Nếu nói thẳng thừng và nghiêm túc thì phải làm lại đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế. Sở dĩ như vậy vì khi dự thảo Đề án, dường như không xem xét và làm rõ mô hình tăng trưởng mà chúng ta đã thực hiện là mô hình nào, có những khuyết tật gì mà khi đổi mới mô hình tăng trưởng, chúng ta phải có những giải pháp có hiệu lực và hiệu quả để khắc phục những khuyết tật đã mắc phải.

Chung quanh vấn đề tái cơ cấu nền kinh tế nói chung, tái cơ cấu một số lĩnh vực cụ thể nói riêng (như tái cơ cấu đầu tư, tái cơ cấu DNNN, tái cơ cáu hệ thống ngân hành-tài chính,…) đã có nhiều hội thảo chuyên đề, nhiều tham luận và nhiều bài phát biểu được đăng tải trên các thông tin đại chúng. Đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế đã được báo cáo tại phiên họp thứ 7 của UBTV Quốc hội K XIII để lấy ý kiến nhằm chuẩn bị đưa trình Quốc Hội xem xét tại kỳ họp thứ 3.

- Phần I đánh giá những thành tựu chủ yếu, những yếu kém nội tại của nền kinh tế và xác định nguyên nhân của chúng.

- Phần II xác định 6 mục tiêu tổng quát, 5 nguyên tắc và quan điểm chỉ đạo và 6 nội dung, định hướng chủ yếu tái cơ cấu kinh tế.

- Phần III xác định 12 nhóm giải pháp và xác định 6 nhóm giải pháp ưu tiên giai đoạn 2012-2015. Nói chung, các nhóm giải pháp đã quán triệt nhiệm vụ được HN TƯ 3 xác định là “Trong 5 năm tới, cần tập trung vào 3 lĩnh vực quan trọng nhất : tái cấu trúc đầu tư với trọng tâm là đầu tư công; cơ cấu lại thị trường tài chính với trọng tâm là tái cấu trúc hệ thống Ngân hàng thương mại và các tổ chức tài chính; tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước mà trọng tâm là các tập đoàn kinh tế và tổng công ty nhà nước.

- Phần IV xác định việc tổ chức thực hiện đề án.

PI - HN TƯ 3 đã xác định “… phải tái cơ cấu nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng”. Đồng thời HN TƯ 3 cũng xác định “Tái cấu trúc đầu tư với trọng tâm là đầu tư công chỉ có thể thành công trên cơ sở tiếp tục đổi mới tư duy và phương pháp xây dựng,  Theo đó, có mấy điểm chủ yếu sau đây :

I – Về mối quan hệ giữa các nội dung mô hình tăng trưởng, cơ cấu kinh tế, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách và các giải pháp. Có thể nói các nội dung này có quan hệ mật thiết với nhau. Theo đó, các giải pháp được xác định để thực hiện mô hình tăng trưởng.  

II – Chuyển đổi mô hình tăng trường là vẫn đề chung hiện nay của nền kinh tế thế giới. Qua cuộc khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế thế giới, đã xuất hiện xu thế đòi hỏi phải đổi mới mô hình tăng trưởng, từ tăng trưởng nhanh sang tăng trưởng bền vững.Những hậu quả để lại vì mô hình tăng trưởng nhanh và không bền vững chủ yếu là.

- Tài nguyên bị khai thác đến mức đứng trước nguy cơ cạn kiệt. Khủng hoảng năng lượng là một trường hợp điển hình. Các loại tài nguyên khác như tài nguyên nước, tài nguyên khoáng sản, đất đai bị tàn phá, … là những minh chứng cụ thể. Nguy cơ cạn kiệt tài nguyên dẫn đến các cuộc chiến tranh, dưới những hình thức khác nhau, với mức độ khác nhau để tranh dành nguồn tài nguyên thiên nhiên mà một biểu hiện cụ thể là vấn đề tranh chấp chủ quyền trên Biển Đông.

- Tăng khoảng cách giầu nghèo dẫn đến phát triển những mâu thuẫn xã hội với những hình thức, mức độ khác nhau. Thực trạng đó làm giảm sức mua của người dân và đó là một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến cuộc khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế thế giới.

- Hình thành và phát triển mối quan hệ công nghiệp bóc lột nông nghiệp, thành thị bóc lột nông thôn, chính quốc bóc lột thuộc địa, … làm cho mâu thuẫn giảu – nghèo phát triển thành vấn đề chung của thế giới, không bị giới hạn trong phạm vi từng nước.

- Sự phát triển không ổn định, không bền vững của nền kinh tế, với các cuộc khung hoảng chu kỳ làm cho nền kinh tế lúc thăng, lúc trầm với những hâu quả gây thiệt hại nghiêm trọng về các nguồn tài nguyên. Thực tại đó bắt nguồn từ cách vận dụng, điều hành nền kinh tế thị trường với việc đề cao vai trò bàn tay vô hình của thị trường, hạn chế vai trò quản lý của Nhà nước.

III – Mô hình tăng trưởng kinh tế của Việt nam và nhiệm vụ đổi mới mô hình tăng trưởng.

1- Mô hình tăng trưởng kinh tế bước đầu đã được ĐH III xác định là Công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa với nội dung chủ yếu là “… xây dựng một nền kinh tế xã hội chủ nghĩa cân đối và hiện đại, kết hợp công nghiệp với nông nghiệp và lấy nông nghiệp làm nền tảng, ….. nhằm biến nước ta từ một nước nông nghiệp lạc hậu thành một nước có công nghiệp hiện đại và nông nghiệp hiện đại”.

2 – Quá trình thực hiện nhiệm vụ xây dựng mô hình tăng trưởng theo CNH, HĐH XHCN, bên cạnh những thành tựu nổi bật, đã xuất hiện những yếu kém bất cập chủ yếu đã được các ĐH xác định như sau :

 - ĐH IX đã xác định “Nền kinh tế phát triển chưa vững chắc, hiệu quả và sức cạnh tranh thấp. …. Rừng và tài nguyên khác bị xâm hại nghiêm trọng.” (Văn kiện ĐH IX, tr 73).

- ĐH X lại tiếp tục xác định “Chất lượng phát triển kinh tế-xã hội và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế còn kém….. Tăng trưởng kinh tế chủ yếu dựa vào các nhân tố phát triển theo chiều rộng, vào những ngành và những sản phẩm truyền thống, công nghệ thấp, tiêu hao vật chất cao, sử dụng nhiều tài nguyên, vốn và lao động . …

- ĐH XI lại tiếp tục xác định cụ thể thêm “Kinh tế phát triển chưa bền vững; chất lượng, hiệu qủa, sức cạnh tranh thấp, chưa tương xứng với tiềm năng, cơ hội và yêu cầu phát triển của đất nước; … Tăng trưởng kinh tế chủ yếu theo chiều rộng dựa vào tăng đầu tư, khai thác tài nguyên; các cân đối vĩ mô chưa vững chắc…. Quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên thiên nhiên hiệu quả chưa cao, còn lãng phí.

3 - Từ những đánh giá đó của các ĐH, có thể đặt một câu hỏi Phải chăng quá trình CNH, HĐN XHCN của nước ta đã đi vào vết xe đổ của quá trình CNH TBCN?  Thế nhưng từ sau ĐH XI, những yếu kém, bất cập đó vẫn chưa được khắc phục mà, trong chừng mực nhất định, có biểu hiện gia tăng.

Với mục tiêu đô thị hóa nông thôn dẫn đến việc chuyển dịch quá mức và lãng phí quỹ đất nông nghiệp. đã xẩy ra liên tiếp một số vụ cưỡng chế gây bức xúc dư luận xã hội. Cụ thê là các vụ cưỡng chế thu hồi đất tại Tiên lãng, rồi đến vụ cưỡng chế tại Bắc Giang, tại Vụ Bản, …. để rổi tiếp đến vụ cưỡng chế tại Văn Giang. Trong khi đó thì lại có đề án đầu tư xây dựng sân bay quốc tế và điểm vui chơi giải trí có casino tại Vân Đồn, ….. Hậu quả là quỹ đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp, đất đã chuyển dịch sang mục đích phi nông nghiệp bị sử dụng lãng phí, có những đề án treo kéo dài có tới cả chục năm. Gắn với đó là tình hình an ninh xã hội bị suy giảm, với việc khiếu kiện về đất đai kéo dài có khi tới cả chục năm vẫn không được giải quyết, 70% khiếu kiện tập trung vào lĩnh vực đất đai. Phải chăng do đó có thể đề cặp đến loại hình “đất tặc” ?

- Với tình hình tăng chênh lệch về trình độ phát triển giữa thành thị và nông thôn (nhất là đối với vùng núi, vùng đồng bào dân tộc, …), phải chăng trong quá trình thực hiện nhiệm vụ CNH, HĐH công nghiệp, chúng ta đã đi vào vết xe đổ của quá trình CNH TBCN với việc phát triển tình trạng công nghiệp bóc lột nông nghiệp, thành thị bóc lột nông thôn ?

- Lâm tặc tiếp tục phát triển và đã hiện diện tại Hà nội với việc cướp chặt cây sưa. Rồi lại đến vụ chặt cây sưa trị giá bạc tỷ tại Vườn quốc gia Phong Nha, … Ngoài đó ra, còn phải kể đến sa tặc, vàng tặc, than tặc, …. vẫn đang tiếp tục hoạt động mà chúng ta chưa loại bỏ được.

- Điều đáng chú ý là các tặc này, qua thực thế kinh nghiệm của thế giới, đều có những hoạt động móc nối với đội ngũ cán bộ trong bộ máy chính quyền để có thể hoạt động được. Đó là một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến HN TƯ 4 đã có quyết định về nhiệm vụ cấp bách xây dựng đảng trong giai đoạn hiện nay.

3 – Đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế. Tuy Bộ KH&ĐT đã trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội Đề án tổng thể tái cơ cấu kinh tế nhưng cũng cần thấy mấy vấn đề chính có quan hệ trực tiếp đến việc tổ chức xây dựng đề án này. Chủ yếu là :

- Nếu chỉ kể từ Hội nghị giữa nhiệm kỳ ĐH VII (1994) thì mô hình CNH, HĐH nền kinh tế đã trải qua 18 năm.Từ ĐH IX đến nay, sau 11 năm, chúng ta vẫn không khắc phục được những yếu kém, sai sót của quá trình tổ chức thực hiện mô hình này.

- Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến những  yếu kém, sai sót trong quá trình CNH, HĐH XHCN đã được đề cập đến trong bài bế mạc HN TƯ 3 như đã trích ở trên là đã xẩy ra tình trạng chiến lược, quy hoach, kế hoạch và chính sách đã được phê duyệt đều bị chi phối ở những mức độ nhất định bởi “tư duy nhiệm kỳ”, tư tưởng cục bộ, bệnh thành tích, chủ quan duy ý chí hay “lợi ích nhóm”. Khi xây dựng Đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế, Bộ KH&ĐT đã tiến hành cuộc đấu tranh này chưa hay vẫn triển khai xây dựng Đề án này theo quán tính lâu nay vẫn thực hiện ?

II. Để nâng cao chất lượng của Đề án tổng thể tái cơ cấu kinh tế.

Xuất phát tử những nhận xét trên, để năng cao chất lượng và hiệu lực, hiệu quả của Đề án tổng thể tái cơ cấu kinh tế, đề nghị :

- Trước hết cần làm rõ những sai sót, yếu kém, những khuyết tật trong quá trình thực hiện mô hình tăng trưởng trong những năm qua, Trên cơ sở đó, xác định nhiệm vụ có tính chất mục tiêu là Đề án tổng thế tái cơ cấu nền kinh tế phải khắc phục được những sai sót, yếu kém, khuyết tật kéo dài đã mắc phải.

- Để khắc phục được những sai sót, yếu kém kéo dài đó, cần phải tiến hành rà soát lại các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và chính sách đã được phê duyệt để từ đó có sự điều chỉnh thích hợp theo nội dung quy trình và phương pháp lập và thực hiện các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch.

 Cũng cần nhận thức đúng mức thêm là quá trình này cũng là quá trình đấu tranh nội bộ gay go và gian khổ, nhất là đấu tranh với các nhóm lợi ích là một thực lực đã có tiềm lực lớn, có chỗ đứng vững chắt đã được thiết lập và củng cố qua hàng chục năm. Cuộc đấu tranh này phải được tổ chức triển khai với tinh thần “quyết chiến, quyết thắng” vì, như lời của bài Quốc tế ca, “đây là cuộc đấu tranh cuối cùng”, quyết định khả năng phát triển xã hội phải có sức mạnh toàn dân.